Enflasyon Nasıl Hesaplanır?

3 Ekim’de TÜİK yeni enflasyon rakamlarını açıkladı. Bu rakamlara göre, tüketici fiyatlarında eylül ayı enflasyonu %6,30 artarken, yıllık bazda %24,52 olmuştu. ÜFE’de ise eylül ayı oranı %10.88 olurken, yıllık ÜFE %46 olduğu açıklandı. Ekonomistler enflasyonunun yükseleceğini tahmin etmesine rağmen bu denli bir yükseliş çoğunu şaşırttı. Bir nebze daha şaşırtıcı olan bir diğer gelişme ise, bu rakamların açıklanmasının hemen ardından TÜİK’te enflasyonu hesaplayan birimin başındaki yöneticinin görevden alınması oldu.

Yıllık enflasyon oranları

Gerek enflasyondaki bu yükselişler gerekse enflasyonu hesaplayan kişinin görevden alınmasının ardından akıllara enflasyon nasıl hesaplanıyor sorusu geldi. Paranya olarak bu soruyu yanıtlama niyetindeyiz.

Enflasyon hesaplanmasında seçilen bazı ürünlerin şu anki fiyatları ile bir önceki dönemde fiyatlarının yüzdelik olarak farkı bulunur. Enflasyonu hesaplayan kurum olan TÜİK, bahsi geçen seçili ürünlerden bir sepet oluşturur. TÜFE, yani tüketici fiyat endeksi hesaplanmak isteniyorsa, bu sepette benzin, gıda, giyim gibi tüketim malları kullanılır. ÜFE, yani üretici fiyat endeksi hesaplanmak isteniyorsa, bu sepette ülkede üretilen ve ülkede satışa sunulan mal ve hizmetler kullanılır.

Sepette kullanılan ürünler belirlendikten sonra enflasyon oranı basitçe şu şekilde hesaplanır;

((YF – EF) / EF) x 100

YF, sepetteki ürünün yeni fiyatı; EF, sepetteki ürünün eski fiyatıdır.

Seçili ürünün bir önceki dönem fiyatı EF olarak alınır ve ürünün günümüz fiyatı olan YF’den çıkarılır. Aradaki farkı yüzdelik olarak ifade edebilmek için bahsi geçen farkı önce EF’ye böler, sonra 100 ile çarparız. Aynı işlemi tüm sepete uyguladığımızda enflasyon ortaya çıkar.

Enflasyonun hesaplanmasında asıl püf nokta ve aynı zamanda tartışmalı olan husus, hesaplama yapılırken sepete alınan ürünlerdir. Hesaplanmak üzere sepete alınan ürünler, esasında fiyat olarak pek bir değişim göstermeyen veya spesifik, niş kullanım alanları olan ürünler ise, enflasyon reelde hissedilen orandan daha düşük çıkabilir. TÜİK’in kullandığı ürün sepetinde herkes tarafından her zaman kullanılan ekmek, şeker, yağ gibi temel ürünler yokken tornavida, tuğla, elektrik sayacı gibi ürünler bulunabiliyor. Haliyle hesaplamaya dahil edilen ve hariç tutulan ürünler itibariyle enflasyon oranı değişim gösteriyor. Dolayısıyla, enflasyon oranıyla belirli ölçüde oynamak mümkün.

TÜİK’teki yöneticinin görevden alınmasının nedeni olarak, bu oranla oynamış olması mı yoksa yeterince oynayamamış olması mı görülmeli? TÜİK, 7 Ekim tarihinde yaptığı açıklamada, TÜİK’teki atamanın tamamen idari bir karar olduğunu duyurdu. Yorumu siz okuyucularımıza bırakıyoruz.

Yorum Yazın

E-mail adresiniz yayınlanmayacaktır. İşaretli alanların doldurulması zorunludur. *

Şu HTML etkiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>