Enflasyonun Nedenleri Nelerdir?

Enflasyonun temelde nedeni iki yönlüdür. İlki, ürün ve hizmetlere yönelik talepten kaynaklanır ve talep enflasyonu olarak ifade edilir. İkincisi ise, ürün ve hizmetlerin arzından kaynaklanır ve arz enflasyonu ya da maliyet enflasyonu olarak ifade edilir.

Enflasyon nedir?” başlıklı yazımızda enflasyonu ürün ve hizmetlerin fiyatındaki artış olarak tanımlamıştık. Bahsi geçen bu fiyat artışlarının temelde iki sebebi vardır. Ki bunlarda bizi yukarıda ifade ettiğimiz talep ve arz enflasyonuna götürür.

  • Talep Enflasyonu

Talep enflasyonu, tüketimin artmasıyla ortaya çıkar. Genellikle sebebi para arzının artmasıdır. Merkez bankaları, piyasaya olağan akışından daha fazla miktarda para sürdüğünde paranın arzını arttırmış olur. Para arzı paraya olan talep ve ihtiyaçtan daha fazla artar. Bu durumda beraberinde paranın değersizleşmesine sebep olur. Bu olağandışı para basımı, paranın değerine rağmen yapılabilir. Para basıldığı ölçüde enflasyonu etkiler. Aynı zamanda kişilerin eline daha hızlı ve daha fazla para geçer. Kişiler, sahip oldukları “ekstra” para ile tüketimi arttırır. Ülke bazında düşünüldüğünde bu bir talep patlamasına neden olabilir. Tüketim talebinin artmasına karşın, üretimi aynı hızda arttırmak mümkün değildir. Talebin arttığı, arzın ise yeterince artamadığı veya sabit kaldığı her senaryoda olduğu gibi talep edilen ürün ve hizmetlerin fiyatları artar.

  • Maliyet/Arz Enflasyonu

Maliyet ya da arz enflasyonu, mal ve hizmetlerin üretiminde yer alan girdi kalemlerinin yani üretim maliyetlerinin artması sonucu oluşur. Aynı ürünü geçmişe nazaran daha pahalıya üreten üretici, karını korumak veya zarar etmemek için ürünün fiyatını arttırır. Maliyetler arttıkça fiyatlar artacaktır. Fiyatlar arttıkça, talep azalması muhtemeldir. Maliyetlerin yükseldiği, talebin azaldığı piyasada enflasyon yükselir. Uzun süreli ve sürekli yukarı yönlü bir enflasyon artışı nihayetinde ekonomiyi durgunluğa sokacaktır.

Bahsi geçen bu enflasyon, sadece maliyetlerin artmasıyla değil; kimi zaman üreticilerin daha yüksek kar amacı gütmeleriyle de oluşur. Karlarını maksimize etmek üzere kurum, kuruluşlar fiyatları yukarıya taşıyabilir. Esasında maliyetle ilgili olmayan bu hamle, enflasyonu arz yönünden yükseltir. Bu, fiyat enflasyonu olarak da nitelendirilir. Özellikle oligarkların güçlü olduğu sektör ve ülkelerde bu zaman zaman yaşanabilir. Buna en güncel örnek, Venezuela’daki hiperenflasyonun sebeplerinden biri olarak gıda sektöründeki oligarklar gösterilmektedir. Elbette ki, tek ve en önemli sebep değildir fakat dikkat çekicidir.

Maliyet enflasyonu, kimi zaman da hükümetlerin dolaylı ve dolaysız vergileri arttırması sonucu oluşabilir. Üretici için ek maliyet yaratan vergilerdeki artışlar, enflasyonla sonuçlanabilir.

Bu bilgilendirmelerin ardından Türkiye’deki enflasyonun daha çok maliyet enflasyonu olduğunu söyleyebiliriz. Pek çok sektörde üretimin tamamen ya da kısmen ithal ürünlere bağlı olduğu Türkiye, özellikle son zamanlardaki döviz kurlarındaki yükselişle birlikte, üretim maliyetlerinin ekstrem bir şekilde yükseldiği bir ülkeye evrildi. Pek çok kalemde dolara endeksli olan üretim, doların yükselişiyle birlikte maliyetlere yansıdı ve fiyatlar yükseldi.

Elbette ki, enflasyonun tek bir sebebe indirmek zorlama olacaktır ve halihazırdaki enflasyonu tek bir yönüyle ele almak hata olacaktır. Türkiye, çok uzun zamandır enflasyon sorunu yaşayan bir ülkedir ve bunun piyasaya fütursuzca para arzı ve kontrolsüz kredi akışları gibi farklı nedenleri de vardır. Tüm bunlar ve ötesi başka yazılara konu edilecek, tartışmalı hususlardır.

Enflasyonu ve onun ekonomideki yerini yazılarımıza konu etmeye devam edeceğiz. Enflasyon yazı dizisinde yayınlanmış diğer yazılarımıza aşağıdaki başlıkları tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Yorum Yazın

E-mail adresiniz yayınlanmayacaktır. İşaretli alanların doldurulması zorunludur. *

Şu HTML etkiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>