Petrol Fiyatları Neden Yükseliyor, Ne Olur?

Geçtiğimiz hafta son 4 yılın en yüksek fiyatına ulaşan petrol, 15 ekim itibariyle 79 dolar (brent petrol) dolaylarında işlem görüyor. Petrol fiyatlarının son zamanlarda yükseliş trendine girmesinin sebeplerinden biri, yaz aylarında Trump’ın İran’a yönelik yaptırım kararı alacağını açıklaması olmuştu. ABD ile İran arasındaki nükleer programın sonlandırılması yönünde yapılan anlaşmanın sonlandırılmasının hemen ardından başlatılan yaptırımlar, esasında bütünüyle kasım ayında uygulanmaya başlanacak. Haliyle kasım ayı yaklaştıkça da petrol fiyatlarında gerginliği arttığını görüyoruz. Çünkü, önemli bir petrol üreticisi olan İran’dan şu an ithal edilen 1.5 milyon varil kadar petrol yaptırımların ardından alınamayacak. Bu tedarik açığı fiyatlar üzerinde ciddi bir gerilim yaratıyor. Bu olası tedarik açığının yarattığı gerilime, Venezuela’dan gelen kesintilerin yarattığı arz açığı da eklenince fiyat artışları anlaşılabilir.

Bunların haricinde, günümüzdeki pek çok küresel gerilimde pay sahibi olan krizleri adamı Trump’ın da payı var. Trump, attığı her twitle kriz yaratmaya devam ediyor. İran’ın nükleer çalışmalarıyla ilgili kışkırtıcı twitleri, sürekli yaptırımlardan dem vurması, saldırgan ve agresif tutumu fiyatları yükseltiyor.

Venezuela ve İran kaynaklı yaşanan ve yaşanacak olan arz kesintileri karşısında OPEC’in (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) herhangi bir planı yok gibi gözüküyor. OPEC son toplantısında toplam üretim seviyesini arttırmayacağını açıklamıştı. Bu açıklama, piyasalarda petrol fiyatlarının yükseliş eğilimini desteklemiş oldu. Bunun sebebi olarak OPEC üyelerinin üretiminin İran’daki kesintileri eylül ayı için karşıladığı gösterilmişti. Suud prens Selman, İran yaptırımlarıyla oluşacak petrol açığının Trump ile beraber çok daha önce düşünüldüğünü ve kademeli olarak OPEC arzının artırılması yönünde fikir birlikteliğine varıldığını açıkladı. Hatta bu açıklamada İran’dan piyasaya sokulamayan her bir varil başına OPEC üyeleri iki varil fazladan üretim gerçekleştirecek, denildi.

Suud prensin bu kendine güvenen açıklamalarına rağmen birtakım uzmanlar, Suudi Arabistan’ın İran petrolünü telafi edebilecek kadar, yani 1.5 milyon varil, ek üretim imkanının olduğunu fakat bu üretimin bugüne kadar acil durumlar için bekletildiğini ifade ediyor. Acil durumlar için kenarda bekletilen bu kullanılabilir kaynağın acil olmayan bir durum için (petrol fiyatlarındaki dalgalanma için) kullanılması halinde piyasaların olası acil durumlar karşısında kırılganlaşacağı ifade ediliyor. Piyasadaki bu kırılganlık, fiyatları yükselten bir diğer sebep olarak karşımıza çıkmakta. Ayrıca, Suudi Arabistan’ın sürdürülebilir olarak İran petrolünü telafi edemeyeceği düşünülüyor. Piyasaya güven vermek üzere yapılan bu çıkış, piyasa tarafından dikkate alınmamış gibi duruyor.

Venezuela cephesinde ise, petrol tedariki çok çeşitli sebeplerden yapılamıyor. Gerek ABD’nin yaptırımları gerekse hem üretim sahalarında hem de limanlarda yaşanan birtakım “kazalar” Venezuela’nın elini kolunu bağlamış ve tedariki daha da azaltmış durumda. Normal şartlarda 2.9 milyon varil kadar tedarik sağlayan Venezuela, şu an 1.5 milyon varile gerilemiş durumda. Venezuela’nın bu tedarik sıkıntısına karşın çözüm arayışı söz konusu. Akla ilk ve en yatkın gelen çözüm ise, Çin. Çin’den 5 milyar dolarlık Venezuela petrol piyasasına destek gelmesi bekleniyor. Tabii bu fonun elverişli bir hale gelip kullanılabilir olması zaman alacaktır. Bu destekle zaman içerisinde Venezuela’nın petrol üretimi eski günlere geri dönebilir.

Peki, geçen hafta zirve yapan petrol, son birkaç gündür düşerek 80 doların altına neden indi? Bunun sebepleri kısaca şöyle; hafta sonu Trump’ın İran’a yaptırımlar konusunda birtakım muafiyetler düşünüldüğünü açıklamıştı. Bu, fiyatlarda kısmi bir gevşeme sağladı. Bir diğer sebep, OPEC ve IMF gibi kuruluşlardan gelen raporlar oldu. IMF, küresel büyüme beklentisini düşürdü ve büyüme petrol talebini etkileyen bir olgu olduğundan fiyatlara yansıdı. OPEC ise, son raporunda 2019 küresel petrol talebi beklentisini aşağıya çekti. Beklenen talepteki azalma, fiyatların bir miktar düşmesini sağladı. Ayrıca, Amerika’dan gelen haftalık petrol stokları verilerine göre beklenenin çok üzerinde bir artış olduğu görüldü. Bu da yine bir nebze gevşemede etkili oldu.

Son olarak gelecekte petrol fiyatları ne olur? Önümüzdeki yıla dair petrol fiyatlarında beklenti 100 dolar civarındaydı. Yine bu yıl sonu için 90 dolarlar ifade edilmekteydi. Fakat OPEC’in İran petrolünü telafi edebileceğini açıklaması ve küresel büyüme rakamlarıyla petrole yönelik talep beklentilerinin aşağı çekilmiş olması sebebiyle önümüzdeki yıl için petrol fiyatı beklentilerini bir miktar yumuşattı. Önümüzdeki yıl için beklentiler 100 dolar seviyelerinden 90-95 dolar aralığına inmiş durumda. Önümüzdeki yıl fiyatlar bu şekilde bekleniyor olsa da yıl sonunda yine bir 90 dolar seviyesi görülebilir.

Beklenen tüm bu fiyatlar kasım ve aralık aylarında netleşecek gibi gözüküyor. Zira bu fiyatlarda asıl belirleyici husus, İran’a yaptırımlar. Bu yaptırımlara hangi ülke ve şirketler katılacak ve katılanlar ne denli yaptırımlara uyacak? Yaptırımların olası muafiyetleri ne olacak? gibi birtakım sorular, yaptırımların şekillenmesinin ardından belirginleşecek. Tüm bu sorular ise, kasım ayı içerisinde uygulanmaya başlanan ve aralık ayında katılımcıları alenen belli olacak olan yaptırımlar ile cevaplanmış olacak. Tabii gelecekteki fiyatların bir diğer belirleyicisi de İran ve Venezuela petrolünün telafisi olacak. Bu telafi ne şekilde ve ne kadar süreyle mümkün olabilecek, sürdürülebilir bir telafi OPEC’in açıkladığı gibi mümkün mü bunu zaman gösterecek.

Yorum Yazın

E-mail adresiniz yayınlanmayacaktır. İşaretli alanların doldurulması zorunludur. *

Şu HTML etkiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>